Έκκληση του Επιτρόπου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων για την Τερματισμό των Επαναπροωθήσεων

Ο Επίτροπος Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του Συμβουλίου της Ευρώπης, Μάικλ Ο’Φλάχερτι, έχει απευθύνει μια δυναμική και επείγουσα έκκληση προς την Ελλάδα, ζητώντας την άμεση cessation της πρακτικής των επαναπροωθήσεων στα σύνορά της. Επίσης, υπογραμμίζει την ανάγκη ενίσχυσης των μηχανισμών λογοδοσίας για τις περιπτώσεις παραβίασης ανθρωπίνων δικαιωμάτων που αφορούν μετανάστες και αιτούντες άσυλο.

Μέσα από ανακοίνωση Τύπου, η οποία εκδόθηκε μετά την επίσκεψή του στην Ελλάδα από τις 3 έως τις 7 Φεβρουαρίου 2025, ο Επίτροπος Ο’Φλάχερτι δημοσίευσε ένα υπόμνημα που αναδεικνύει τις συνεχιζόμενες ανησυχίες σχετικά με τη διαχείριση των παράτυπων αφίξεων στα χερσαία και θαλάσσια σύνορα της χώρας. Ενώ αναγνωρίζει τις προκλήσεις που αντιμετωπίζουν οι ελληνικές αρχές, εκφράζει έντονη ανησυχία για τις συνεχείς αναφορές σχετικά με συνοπτικές επιστροφές, γνωστές ως «επαναπροωθήσεις», κατά τις οποίες άτομα επιστρέφονται χωρίς να ακολουθούνται οι κατάλληλες διαδικασίες ταυτοποίησης.

«Αυτές οι πρακτικές ενδέχονται τον κίνδυνο να επιστρέφονται άτομα σε καταστάσεις όπου ενδέχεται να αντιμετωπίσουν παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων», προειδοποιεί ο Επίτροπος, επισημαίνοντας ότι τέτοιες ενέργειες μπορεί να παραβιάζουν το Άρθρο 3 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΣΔΑ) καθώς και άλλα ισχυρά διεθνή και ευρωπαϊκά νομικά πρότυπα.

Συστάσεις για Μεταρρύθμιση και Λογοδοσία

Στο υπόμνημά του, ο Επίτροπος καλεί την Ελλάδα να υιοθετήσει πολιτική «μηδενικής ανοχής» απέναντι στις συνοπτικές επιστροφές και σε οποιαδήποτε μορφή παραβίασης ανθρωπίνων δικαιωμάτων στα σύνορα. Μεταξύ άλλων, προτείνει:

• Τη διασφάλιση ότι όλες οι καταγγελίες για επαναπροωθήσεις και σχετικές παραβιάσεις θα διερευνώνται άμεσα, αμερόληπτα και διεξοδικά.
• Την εγγύηση ότι όλα τα άτομα που υποβάλλονται σε ελέγχους στα σύνορα θα έχουν πρόσβαση σε εξειδικευμένες διαδικασίες προκειμένου να εκφράσουν τις ανάγκες προστασίας τους, καθώς και σε αποτελεσματικά ένδικα μέσα.
• Τη βελτίωση και ενίσχυση των υφιστάμενων μηχανισμών λογοδοσίας, ώστε να διασφαλίζεται ότι οι διερευνήσεις παραβιάσεων κατά προσφύγων, αιτούντων άσυλο και μεταναστών είναι αποτελεσματικές και ανεξάρτητες.

Παρά την πρόοδο που έχει σημειωθεί στην υλοποίηση των σχετικών διαδικασιών, ο Επίτροπος σημειώνει ότι υπάρχουν ακόμα σοβαρές αδυναμίες στην αποτελεσματική διερεύνηση των παραβιάσεων στα σύνορα. Αναφέρει, μάλιστα, ότι οι πρόσφατες αποφάσεις του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου επισημαίνουν την ανάγκη να προχωρήσει η Ελλάδα σε συνολική επανεξέταση των μηχανισμών λογοδοσίας που ενεργοποιούνται σε τέτοιες περιπτώσεις.

Το Ναυάγιο της Πύλου και οι Ευθύνες

Το υπόμνημα του Επιτρόπου αναφέρεται επίσης στο τραγικό ναυάγιο του πλοίου Adriana που έλαβε χώρα τον Ιούνιο του 2023, όταν ένα υπερφορτωμένο σκάφος με μετανάστες βυθίστηκε σε διεθνή ύδατα κοντά στην Πύλο. Ο Επίτροπος Ο’Φλάχερτι καλεί τις ελληνικές αρχές να αναλάβουν την ευθύνη για οποιαδήποτε πράξη ή παράλειψη που συνέβαλε στην τραγωδία, σύμφωνα με τα πρότυπα που έχει θέσει το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου.

Προστασία της Κοινωνίας των Πολιτών και των Υπερασπιστών Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων

Επιπλέον, ο Επίτροπος Ο’Φλάχερτι τονίζει την επιτακτική ανάγκη δημιουργίας ενός φιλικού προς την κοινωνία των πολιτών περιβάλλοντος, όπου οι οργανώσεις, τα διεθνή μέσα ενημέρωσης και οι υπερασπιστές ανθρωπίνων δικαιωμάτων θα μπορούν να εργάζονται με ασφάλεια και χωρίς εμπόδια. Αυτοί οι φορείς παίζουν κρίσιμο ρόλο στην προστασία των δικαιωμάτων των αιτούντων άσυλο και μεταναστών και η ελευθερία τους να δρουν είναι θεμελιώδης για τη δημοκρατική λειτουργία της κοινωνίας.